projekt

Grabiszyce: nasza wieś, nasza historia

Projekt Grabiszyce: nasza wieś, nasza historia został dofinansowany przez Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu Patriotyzm Jutra

Materiały zamieszczone na stronie są dostepne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 3.0 Polska, o ile nie stwierdzono inaczej.

 

Grabiszyce na starych widokówkach

 

Grabiszyce to wieś w gminie Leśna na Dolnym Śląsku, położona tuż przy granicy czeskiej, na skraju Pogórza Izerskiego. Jak wiele podobnych miejscowości w tym regionie, jest bardzo malownicza, pełna zabytków i doświadczyła wielu burz dziejowych, w tym całkowitej wymiany ludności po II Wojnie Światowej.  Pytania o lokalną kulturę i tożsamość są tutaj niełatwe.

Projekt „Grabiszyce: nasza wieś, nasza historia” obejmuje pogłębioną edukację najmłodszego pokolenia mieszkańców w zakresie przedwojennej i powojennej historii ich wsi – warsztaty historyczne, zebranie od seniorów opowieści i starych fotografii, naukę opowiadania historii lokalnej własnymi słowami. Część zebranych przez dzieci materiałów publikujemy w formie książki o historii Grabiszyczan oraz udostępniamy na tej stronie.

 

Grabiszyce widziane "z lotu ptaka"

 

Organizator:

Fundacja „Dziki Zachód”

 

Partnerzy:

Szkoła Podstawowa im. J. Brzechwy w Grabiszycach,

Stowarzyszenie Grabiszyce,

Kruszywa Polskie - Kopalnia Grabiszyce.

 

Patroni  medialni:

Warsztaty

Warsztaty miały na celu zaangażowanie najmłodszego pokolenia Grabiszyczan w poznawanie historii własnej wsi oraz rozwijanie zainteresowania przekazem ustnym, płynącym od starszych pokoleń. W zajęciach wzięli udział uczniowie 4, 5 i 6 klasy Szkoły Podstawowej im. Jana Brzechwy w Grabiszycach – w sumie 19 osób podzielonych na 5 grup. Warsztaty poprowadzili animatorzy z Fundacji Dziki Zachód: Olga Chojak, Anna Hernik, Remigiusz Hryciuk i Marcin Rębarz. Koordynatorką zajęć z ramienia szkoły była pani Dorota Bałaban.

Skarby Grabiszyc

Warsztaty historyczne i wycieczka

Poznawanie historii Grabiszyc uczestnicy warsztatów zaczęli od wycieczki po najbliższej okolicy szkoły. Najpierw odkrywali skarby z przeszłości w przestrzeni wsi – tropili ślady dawnego życia w starych budynkach i drogach, poznawali budowę licznych domów przysłupowych.

 

Zabawa polegała na odszukiwaniu z pomocą mapy przedwojennych Grabiszyc dawnych charakterystycznych obiektów lub śladów po nich -  młynach, stawach, sklepach, karczmach, pałacach i fabrykach, mijanych na co dzień zwykle bez refleksji.

 

Przewodnikiem tej wyprawy badawczej był Marcin Rębarz, miejscowy ekspert od lokalnej historii. Po warsztatach dzieci miały za zadanie wytypować najciekawsze ich zdaniem miejsca, „Skarby Grabiszyc”, które warto umieścić na mapie wsi w finale projektu.

Żywe Źródła

Wywiady z seniorami

Najciekawsze okazały się skarby przechowywane w pamięci mieszkańców wsi – żywe wspomnienia, osobiste historie konkretnych osób, losy poszczególnych rodzin, które osiadły w Grabiszycach po II Wojnie Światowej.

 

Przez kilka tygodni grupy w składzie: animator i kilku uczniów dokumentowały opowieści najstarszych mieszkańców wsi. Dzieci poznawały historię ich życia, słuchały opowieści, często dramatycznych, o czasach wojny, przesiedleniach, o pierwszych chwilach osadników na Ziemiach Odzyskanych w przygranicznej wiosce, a także wiele barwnych historii z życia codziennego wsi za czasów PRL.

 

Wywiady zostały nagrane, pozyskano także nieco starych zdjęć i dokumentów do późniejszej publikacji w książce. Niecenioną pomocą w odszukiwaniu najstarszych mieszkańców i umawianiu grup na wywiady była dla nas Dorota Cymerman ze Stowarzyszenia Grabiszyce.

Żywe Księgi

Warsztaty plastyczne

Wywiady z seniorami były źródłem mocnych wrażeń – w każdej grupie warsztatowej dzieci miały za zadanie wytypować z zasłyszanych opowieści najciekawsze dla nich wątki.

 

Na tej podstawie, w trakcie warsztatów plastycznych prowadzonych przez Olgę Budzan, stworzone  zostały OPOWIADAKI – cykle obrazów/kolaży będące mnemotechnicznymi zapisami poszczególnych historii.

 

W ten sposób opowieści zostały zakodowane w obrazkach i ułożone w tzw. „żywe księgi”, mające służyć potem za pomoc dla opowiadacza przekazującego  historię dalej. Przybrały one formę kolorowych domków, w których wybrane relacje „zamieszkały”.

Żywe Historie

Warsztaty opowiadania

W założeniu „opowiadaki” są „żywymi księgami” tylko wtedy, jeśli są opowiadane - wymagają rozkodowania przez kogoś, kto sam usłyszał kiedyś historię i potrafi ją dalej przekazać własnymi słowami.

 

Na kolejnych zajęciach dzieci poznawały tajniki sztuki opowiadania pod kierunkiem Grzegorza Żaka, eksperta od „storytellingu”. Uczestnicy warsztatów dowiedzieli się między innymi jak eksponować punkt zwrotny w historii, jak akcentować opowieść by była bardziej zajmująca oraz w jaki sposób utrzymywać kontakt ze słuchaczami i nie tracić ich uwagi.

 

Następnie przez kilka dni dzieci pracowały z animatorami w podgrupach, przygotowując swoje prezentacje na spotkanie finałowe, które odbyło się w szkole tuż przed zakończeniem roku szkolnego.

Spotkania

Spotkanie z Żywą Historią –

prezentacja w szkole w Grabiszycach 19 czerwca 2017 r.

Rezultatem prac warsztatowych było czerwcowe Spotkanie z Żywą Historią w grabiszyckiej szkole, na które przybyli zaciekawieni mieszkańcy wsi oraz goście honorowi – sami autorzy i bohaterowie zebranych opowieści, prawdziwe Żywe Źródła historii.

 

Dzieci zaprezentowały swoje domki-opowiadaki i opowiedziały historię zakodowaną w każdym z nich. Zebrani goście usłyszeli o poruszających tragicznych wydarzeniach z czasów wojny na Kresach Wschodnich, mrożące krew w żyłach opowieści o odwadze „Platerówek” z kobiecego batalionu im. Emilii Plater, romantyczne historie miłosne, wreszcie opisy powojennych wydarzeń we wsi, w czasach kiedy dzieci bawiły się jeszcze poniemieckimi armatami, nie zabrakło też wesołych przygód wopisty z grabiszyckiej strażnicy granicznej. Publiczność żywo reagowała na opowiadanie uczniów i nagradzała każdą grupę gromkimi brawami.

 

Na zakończenie spotkania animatorzy z Fundacji „Dziki Zachód” urządzili pokaz starych fotografii z Grabiszyc, zarówno przedwojennych, jak i tych nowszych, zebranych wśród mieszkańców wsi. Była to wspaniała okazja do zbiorowego wspominania, atmosfera spotkania stała się wręcz rodzinna.

 

W organizacji wydarzenia bardzo pomogli nauczyciele i pracownicy grabiszyckiej Szkoły Podstawowej im. Jana Brzechwy. Słodki poczęstunek dla uczestników spotkania przygotowały panie ze Stowarzyszenia Grabiszyce.

 

Premiera książki Grabiszyce. Nasza wieś, nasza historia

Spotkanie promocyjne w świetlicy wiejskiej 10 grudnia 2017r.

Po kilku miesiącach pracy – spisywania nagranych wywiadów, wybierania najciekawszych fragmentów, układania w tematyczne rozdziały i redagowania ich w spójną całość, po sporządzeniu historycznych przypisów, selekcji zdjęć do ilustracji i opracowaniu graficznym – książka została wydrukowana i przedstawiona światu!

 

Publikacja okazała się „strzałem w dziesiątkę” - olbrzymie zainteresowanie wśród mieszkańców wsi oraz ich krewnych, którzy już dawno wyprowadzili się do miasta sprawiło, że podczas spotkania premierowego 10 grudnia świetlica wiejska w Grabiszycach pękała w szwach i rozdano od razu połowe nakładu książki!

 

Bardzo się cieszymy, że nasza praca przyniosła tyle radości mieszkańcom wsi oraz ich rodzinom. Oby cieszyła i stanowiła źródło inspiracji dla pokoleń, które dopiero nadejdą.

 

Książka Grabiszyce. Nasza wieś, nasza historia

 „Książka „Grabiszyce. Nasza wieś, nasza historia” opowiada o powojennej historii Grabiszyc ustami samych mieszkańców wsi. Czas płynie, podręczniki historii się zmieniają, zaś ludzka pamięć przenosi wiedzę o tym co było, bezpośrednio z pokolenia na pokolenie.

 

Jednak by do tego przekazu doszło, musi spotkać się nadawca – opowiadający historię i chętny do je wysłuchania odbiorca. Publikując takie opowieści chcemy zatrzymać i upowszechnić chociaż część z relacji przekazywanej ustnie.” (fragment wstępu)

W publikacji znalazły się wspomnienia następujących osób:

Józefa Czerwak-Lachowicz, Janina Benc, Regina Bielecka, Maria Jedlińska, Irena Kogut, Maria Śliwińska, Jan Fedyszyn, Jan Pietrasz, Jan Piętka, Jan Twardochleb

 

Zespół redakcyjny: Olga Chojak, Anna Hernik, Remigiusz Hryciuk, Marcin Rębarz

Redakcja historyczna: Barbara Grzybek

 

Nakład: 1000 egzemplarzy

ISBN 978-83-949778-0-1

 

Publikacja jest bezpłatna, dostępna do wyczerpania nakładu w siedzibie Fundacji Dziki Zachód.

 

Archiwum

Nagrania opowieści mieszkanców Grabiszyc oraz zeskanowane fotografie i dokumenty, stanowią podstawę wiejskiego archiwum społecznego. Cały czas zbieramy opowieści i  rodzinne pamiątki – prosimy o kontakt, jeśli ktoś z państwa ma ochotę podzielić się z innymi swoimi wspomnieniami!

 

Wywiady –  Fragmenty wywiadów biograficznych, jakie przeprowadzono do tej pory

 

 

Fotografie – fotografie z archiwów rodzinnych, fotografie przedwojenne

Mapa Grabiszyc

Podczas warsztatów historycznych z dziećmi ze szkoły oraz podczas naszych badań terenowych opracowaliśmy mapę Grabiszyc z nazwami, jakie funkcjonują wśród mieszkańców. Oto pierwsza „własna” mapa grabiszyczan:

Fundacja DZIKI ZACHÓD, Grabiszyce Dolne 80, 59-820 Leśna

E-mail: fundacjadzikizachod@gmail.com, Tel: +48 506 560 016